Η τέχνη ήθελε πάντοτε να πει την αλήθεια για τον κόσμο.
Ωστόσο, ο καλλιτέχνης που δημιουργεί για τα μάτια του κόσμου ξεχνά αυτή την αλήθεια. Το κοινωνικό φίλτρο παρεμβάλλεται ανάμεσα στα στάδια της διαδικασίας και δημιουργεί παραμορφώσεις, καταλήγοντας σε ένα κοινωνικά αποδεκτό υβρίδιο.

Πότε όμως ο καλλιτέχνης δημιουργεί πραγματικά;
Χωρίς την πίεση της «παρθενογένεσης» ή της αποδοχής του έργου. Άλλωστε, είναι γνωστή η ανασφάλεια που διατρέχει τη δημιουργική διαδικασία πολλών καλλιτεχνών: εκείνη η ύπουλη ανάγκη αποδοχής του εαυτού μέσα από την αποδοχή — ή έστω την κατανόηση — των έργων τους.

Όμως η πιο ειλικρινής δημιουργία συμβαίνει στα σκοτεινά δωμάτια της ασημαντότητας.
Εκεί όπου τα έργα γεννιούνται γιατί δεν μπορούν πια να μείνουν μέσα τους.
Γιατί αλλιώς σαπίζουν.
Και ό,τι σαπίζει μέσα στον άνθρωπο, τον τρώει.

Εκεί δεν υπάρχει διαδικασία. Ούτε τεχνική.
Μόνο ένταση, συναίσθημα και καθαρή έμπνευση. Όχι εκείνη που φανταζόμαστε ότι είχαν οι καλλιτέχνες των μεγάλων έργων που έμειναν στην ιστορία, αλλά την έμπνευση της ελευθερίας: της απόταξης των κοινωνικών στερεοτύπων και της ανάγκης του ανήκειν.

Πολλοί καλλιτέχνες ξεχώριζαν ανέκαθεν. Η φαντασία, ως κοινό τους χαρακτηριστικό, τους καθιστούσε διαφορετικούς από την πλειοψηφία. Όχι ανώτερους — αλλά ασύμβατους. Με αποτέλεσμα να βιώνουν συχνά μια βαθιά μοναχικότητα, όχι από επιλογή, αλλά επειδή έβλεπαν συνδέσεις που δεν ταίριαζαν στον κοινό χάρτη.

Αυτή η διαφορετικότητα γεννά εντονότερα την ανάγκη του ανήκειν. Όχι στο ομοιογενές σύνολο, αλλά σε έναν χώρο όπου η φαντασία δεν χρειάζεται μετάφραση για να επιβιώσει.

Οι καλλιτέχνες επιθυμούσαν διακαώς να ανήκουν γι’ αυτό ακριβώς το χαρακτηριστικό τους: τη φαντασία και τα δημιουργήματά της. Έτσι, άθελά τους, η δημιουργία μετατράπηκε σε πράξη αποδοχής. Αρκούσε μόνο ο σεβασμός. Κι έτσι εξυψωνόταν και η ίδια τους η ύπαρξη.

Όμως η δημιουργία δεν είναι αυτό.

Η αλήθεια δεν έχει ανάγκη να είναι αρεστή. Γι’ αυτό είναι γυμνή.
Η τέχνη οφείλει να λέει την αλήθεια και να υπηρετεί τη διεύρυνση της σκέψης, την αναλαμπή της αμφιβολίας, την έξαψη της κριτικής συνείδησης.

Μόνο η τέχνη έχει τη χάρη να αγγίζει με λεπτότητα τρομακτικές αλήθειες για τον κόσμο και τον άνθρωπο. Γι’ αυτό ο καλλιτέχνης οφείλει να αφήνει στην άκρη την αποδοχή, τις σκοπιμότητες — και πόσο μάλλον την εμπορευματοποίηση — ώστε να έχει πλήρη επίγνωση της πολυτέλειας του να δημιουργεί εκ βαθέων και δια παντός.

Η κριτική είναι αγκάθι.
Όμως ο κόσμος κρίνει ό,τι δεν καταλαβαίνει. Και το κριτήριό του είναι πάντοτε βιωματικό, άρα υποκειμενικό. Όταν το έργο ή ο καλλιτέχνης δεν χωρά στα στερεοτυπικά ή αρχετυπικά σχήματα του νου, γίνεται ακατηγοριοποίητος. Και αυτό μπερδεύει.

Το μπέρδεμα γεννά περιθωριοποίηση, χλευασμό, ακόμη και επιθετικότητα. Όχι από κακία, αλλά από ένστικτο. Ο άνθρωπος πάντα φοβόταν το άγνωστο. Γι’ αυτό η άβυσσος τρομάζει: το μαύρο, το διάστημα, ο βυθός, ο πυρήνας της γης. Σημεία απειλητικά και ταυτόχρονα σαγηνευτικά. Αυτή τη σαγήνη φέρει και ο καλλιτέχνης. Εξίσου τρομακτικός και ελκυστικός.

Ο καλλιτέχνης ζει στην κόψη του ξυραφιού. Στην άκρη του γκρεμού. Εκεί όπου συνυπάρχουν οι γενετήσιες ορμές του θανάτου και της ζωής. Δεν τις ελέγχει. Τις αντέχει.

Να στέκεσαι μπροστά στον αφανισμό με περιέργεια.
Και ταυτόχρονα να κρατιέσαι στη γη με όλη σου τη δύναμη.
Αυτό είναι δημιουργία.

Κάποιος είπε πως αν θέλεις να δημιουργείς συναρπαστική τέχνη, πρέπει να ζεις συναρπαστικά. Αλλά τι σημαίνει αυτό; Και ποιος το ορίζει; Αν το συναρπαστικό κρίνεται από την κοινωνική αποδοχή, τότε δεν μιλάμε για τέχνη αλλά για καταγραφή συγκυριών.

Ας αλλάξουμε ορολογία.
Η κόψη του ξυραφιού δεν είναι εμπειρία — είναι έναυσμα. Εκεί ενεργοποιούνται βαθύτερες συνδέσεις, ένστικτα επιβίωσης, νευρικά μονοπάτια που αλλιώς μένουν ανενεργά. Η άβυσσος δεν είναι μόνο θάνατος. Είναι χάος. Και το χάος γεννά.

Οι στερεοτυπικές συνδέσεις κλέβουν λέξεις, σύμβολα, δυνατότητες. Περιορίζουν τη σκέψη σαν φράχτης από αγκάθια. Αν όμως παραμεριστούν, αν οι λέξεις και τα σύμβολα αφεθούν ελεύθερα, τότε η παλέτα ανοίγει. Περισσότερα χρώματα. Νέα πινέλα. Αχαρτογράφητα υφάσματα.

Άλλωστε, τι είναι αυτές οι δύο ορμές αν όχι οι βασικές αντιμαχόμενες ενέργειες της ανθρώπινης φύσης; Από αυτές γεννιέται ο έρωτας. Από την έλλειψη και την υπερβολή. Από τον πόνο και την απόλαυση. Από την αυτοπροστασία και την αυτοέκθεση.Εκεί, στην άκρη του γκρεμού — ανάμεσα στην ήττα και τη νίκη —
παράγεται αληθινή τέχνη.